Lalka lektura ze strony www.taniaksiazka.pl autorstwa Bolesława Prusa jest jedną z tych lektur, którą zna niemalże każdy polski czytelnik. Większość z nas czytała ją w szkole podstawowej, kiedy nie rozumieliśmy jeszcze większości opisywanych w niej problemów. Dopiero po czasie, napotykając na przeciwności losu, często utożsamiamy się z bohaterami lektury. Każdy z nas zmienia się – jedni na lepsze, inni na gorsze. Stanisław Wokulski i inne postacie znane z lektury również zmieniali się na naszych oczach, a także byli świadkami wielu przemian: społecznych, kulturowych, politycznych i innych. Aby zrozumieć to, co chciał nam przekazać Prus, pisząc swoją powieść, musimy spojrzeć na problematykę poruszoną w utworze szerzej i otworzyć się na przemiany.

Skąd wziął się pomysł na “Lalkę”?

Początkowo fragmenty utworu ukazywały się w prasie pozytywistycznej w odcinkach. W pierwszym zamyśle autora tytuł utworu wyglądał zupełnie inaczej.  “Trzy pokolenia” to tytuł nawiązujący do występujących w powieści przedstawicieli trzech epok:

  • romantyzmu, którego reprezentantem był Rzecki;
  • pozytywizmu na czele z wynalazcą Ochockim;
  • epoki przejściowej, odnoszącej się do Stanisława Wokulskiego.

Dzisiaj znamy tę książkę pod tytułem “Lalka”, który Prus postanowił nadać swojej powieści po przeczytaniu w gazecie historii procesu sądowego o kradzieży lalki. Powszechnie krąży przekonanie, mówiące o tym, że tytuł odnosi się do głównej bohaterki- Izabeli Łęckiej, przypominającej pustą kukłę bez uczuć.

Dwie twarze Wokulskiego

Już od pierwszego spotkania z Wokulskim czytelnik może zauważyć, że bohater nie miał łatwego życia. Walka o wolność w Powstaniu Styczniowym, zsyłka na Sybir, rozterki wewnętrzne, nieszczęśliwa miłość i wiele innych problemów, z którymi musi się zmierzyć, kształtowały jego osobowość na kartach lektury. Sądząc po opisie relacji Wokulskiego z jego ojcem wiemy, w kogo na pewno nie chciał się zmienić- w bierną, sfrustrowaną, goniącą za pieniędzmi przeciętną jednostkę. Śledząc losy głównego bohatera możemy zauważyć, iż mimo trudnej sytuacji próbuje poprawić swój los- uczciwie pracuje i ciągle się uczy. Postać cechuje się romantycznymi postawami, połączonymi z pozytywistycznym, praktycznym podejściem do życia. Miłość do Izabeli Łęckiej odmieniła jego życie, był w stanie dla ukochanej zrobić wszystko. Jednocześnie nie zapominał o nieustannym poszerzaniu swojej wiedzy, pomagał ludziom i angażował się społecznie. Kiedy doznał zawodu miłosnego, zmienił się nie do poznania- planował popełnić samobójstwo, zamknął się w samotności aż w końcu zniknął bez śladu, co wywołało falę domysłów u innych bohaterów powieści.

Przemiany na kartach powieści

Czytając książkę, możemy bacznie śledzić walkę dwóch odmiennych światów- romantyków i pozytywistów. Bohaterowie o różnych charakterach nieustannie próbują dowieść swoich racji. Dla jednych ważniejsza jest miłość, dla innych pieniądze, a jeszcze inni stawiają na rozwój nauki. Przewracając kolejne karty powieści możemy śledzić losy, które spotkały szlachtę po represjach rosyjskich, jak kształtowały się nowe elity społeczeństwa polskiego i co było ważne dla ludzi w opisywanych czasach. Autor w sposób bardzo realistyczny opisał przemiany, zachodzące u członków społeczności szlacheckiej, która musiała zetknąć się z nową realnością. Prus opisuje też, jak zmieniały się wzorce społeczne, ideały, do których ludzie dążyli. Czytelnik może też śledzić przemiany, zachodzące w mieszkańcach ówczesnej Polski, jak zmieniała się struktura społeczna. W powieści opisano podziały, występujące wśród społeczności, zamieszkującej ziemie polskie oraz możemy zauważyć, jak funkcjonuje społeczeństwo podzielone.